آنچه بايد در مورد هرس انگور بدانيم

آنچه بايد در مورد هرس انگور بدانيم

هرس انگورتعريف : هرس عمل بريدن يا قطع کردن قسمت هايي از اندام گياهان بر اساس فرمول و هدف معيني است که با اين عمل در  رشد ،قدرت رويشي ،زايشي درختان و آرايش آنها دخالت مي نمايد که در نتيجه مقدار محصول افزايش يافته و گياه بنحو صحيح و دلخواه پرورش مي يابد. 

اهميت و نتايج هرس

1- افزايش عمر درخت                        

-2افزايش ميزان محصول  

3-ايجاد فرم و اسکلت مطلوب  

4-جوان کردن درختان مسن

5-افزايش کيفيت ميوه      

6-جلوگيري از ريزش ميوه

 هرس ميوه

بوته مو يکي از هرس پذير ترين درختان ميوه بوده که به دليل رشد سالانه مي بايستي همه ساله هرس شود و در موقع هرس بيش از 80 % از شاخه هاي آن حذف مي گردد.به همين دليل اصطلاحي است که مي گوييم ) قيچي باغباني کليد رمز برداشت انگور است (يعني هرس مو از همه عمليات باغي مهمتر است.منظور از هرس انگور ،کم کردن تعدادي از شاخه هاي اضافي و غير بارور و کوتاه نمودن بقيه آنها مي باشد ، بطوريکه تعادل بين ريشه و اندامهاي هوايي برقرار گردد ، تا در ادامه آن بتوان ميوه ي کافي با کيفيت بالا بدست آورد و همچنين زمينه رشد را که تامين کننده ي ميوه سال آينده است ، فراهم ساخت . براي هرس گياه ، بطور کلي مي بايستي به دو مطلب مهم توجه کرد .يکي شکل دادن به درخت و ديگري کنترل محصول ، بگونه اي که ميوه در تمام قسمت هاي آن پخش شود .البته ، در ديگر درختان ميوه اين دو عمل مهم بطور همزمان انجام مي شود ، اما در مو کاملا جدا از يکديگر صورت مي پذيرد.زيرا سيستم هاي مختلفي براي پرورش مو وجود دارد که براي هر سيستم مي بايستي هرس ويژه اي را اعمال کرد .بطور کلي هرس صحيح ، علاوه بر تنظيم مقدار محصول سالانه ،کيفيت ميوه را بالا مي برد . قسمت هاي مختلف بوته انگور که مي بايستي براي تربيت و هرس باروري مورد توجه قرار گيرند  عبارتند از 1- تنه2- شاخه هاي اصلي3- تاج شاخه هاي قديمي  4- شاخک ها 5- شاخه هاي رسيده6- شاخه هاي جانبي و پراکنده 7-  شاخه هاي ميوه دهنده 8-  گره ها  9- جوانه ها 10- پاجوشها 11- ساقه جوشها.

فصل هرس در بوته مو :عمليات هرس بوته ي مو ، بطور معمول در دو فصل اجرا مي گردد1- هرس خشک ( زمستانه )که همان هرس بهره برداري بوده که در دوره ي استراحت گياه و در زمستان صورت مي پذيرد2-  هرس سبز ( تابستانه )که همان هرس مکمل هرس زمستانه بوده و در دوره ي فعاليت بوته مو يعني در تابستان انجام  مي گيرد. هرس زمستانه ( خشک) عبارتست از حذف شاخه هاي خشکيده ي ضعيف و بيمار و يا شاخه هاي بارده همان سال و باقي نهادن شاخه هاي مناسب با تعدادي معيني جوانه بر روي آنها ، بطوريکه اين جوانه ها بتوانند در سال زراعي بعد ، باردهي بوته را تامين کنند.هرس تابستانه ( سبز = تر(اين نوع هرس را مي توان کامل کننده ي هرس خشک دانست ، چرا که اين عمل باعث توزيع صحيح و منظم مواد غذايي در اندام هاي گياه مي شود .اين هرس ، هنگامي بر روي بوته مو انجام مي گيرد که جوانه ها شروع به رشد کرده باشند . اين هرس را مي توان در تمام فصل رشد ادامه داد.  قسمت هاي مختلفي که هرس سبز بر روي آن انجام ميگيرد ، عبارتند از : جوانه ها ، شاخه ، برگ و خوشه. 

انواع هرس خشک :

     الف )- هرس فرم دهي

    ب )- هرس باردهي 

  الف )- هرس فرم دهي : از سال اول کاشت نهال در باغ تا سال شروع بار دهي ، نهال هاي کاشته شده بر حسب شرايط آب و هوايي و نوع خاک و نوع سيستم ( انواع سيستم ايستاده روسيمي ، سيستم پاچراغي و سيستم خزنده ) هرس فرم مي شوند .با انجام اين هرس اسکلت مو شامل : تنه و بازوها و شاخه هاي ميوه دهنده در طول سه سال پرورش ، در محل مناسب خود تعيين و تربيت مي يابند ، بطور کلي قبل از شروع باردهي انگور ، اندام درختچه مو بايستي در طول سه سال فرم دهي کاملا تشکيل شده باشد.

ب- هرس باردهي در انگور: از سال چهارم(پس از تشکيل اسکلت و اندام مو با هرسهاي فرم دهي در سه سال قبل ) بار دهي مو شروع و همه ساله هرس باردهي در تاکستان انجام مي گردد .اين هرس را پس از خزان نمودن برگها در پاييز تا قبل از باز شدن جوانه ها در بهار مي توان انجام داد .در مناطق سردسير بهتر است پس از سپري شدن يخبندان زمستان و در بهار انجام گيرد.لذا در هنگام هرس ، هرس کار بايد سه هدف عمده را مورد توجه قرار دهد. 1- برداشت حداکثر محصول در همان سال2- پيش بيني و تامين شاخه ها ي چوب و جوانه هاي ذخيره براي سال آتي 3-بالا بردن عمر تاک.

اصول کلي در هرس انگور ( هرس باردهي)

1- بايد توجه داشت که برداشت محصول با کميت و کيفيت مطلوب از يک تاکستان ، به باقي گذاشتن تعداد زياد جوانه هاي بارده ارتباط نداشته بلکه به طرز تقسيم و توزيع اين جوانه ها بر روي قسمت هاي مختلف شاخه هاي مو بستگي دارد2-مو درختچه اي است که جوانه هاي بارده (مولد خوشه انگور)را بر روي شاخه هاي يکساله توليد مي کند و    باردهي اين جوانه ها در اکثر ارقام انگور هنگامي که شاخه هاي يکساله بر روي شاخه دو ساله قرار گرفته باشند بيشتر خواهد بود 3- چون  شاخه ها و بازوهاي پير ( 8- 5 سا له ) بتدريج تاثير خود را در کمک به باردهي جوانه ها عملا از دست ميدهند ، لذا بايستي با حفظ تناسب بين شاخه هاي يکساله و چند ساله ( بر اساس قدرت مو ) آنها را حذف و جهت تجديد اين بازوها از نرکهاي قوي ( شاخه هاي يکساله  اي که از شاخه هاي چند ساله روئيده اند و جوانه هاي آن بارده نمي باشند ) که در پايين بازوها و در روي تنه مو تشکيل مي شود ، استفاده نمود 4- در يک شاخه يکساله باردهي جوانه ها به ترتيبي که بر روي شاخه قرار دارند نسبت به واريته ها فرق داشته بطوريکه در بعضي از ارقام انگور جوانه ها ي پايين ، و در عده اي جوانه هاي نسبتا بالا بارده هستند .بطور کلي اولين و دومين جوانه هاي تحتاني شاخه يکساله مثل شانزدهمين تا هيجدهمين جوانه بالايي با آنکه کم و بيش بارور مي شوند،عليهذا مانند جوانه هاي سوم تا شانزدهم از پايين به بالا کاملا بارده نخواهند بود و در بين جوانه هاي سوم تا شانزدهم جوانه هاي وسطي هر شاخه معمولا بارده تر از ساير جوانه هامي باشند که البته بر حسب رقم و نوع انگور متفاوت خواهد بود 5- مهمترين عمل هرس انگور تعيين و نگهداري جوانه هاي لازم بر روي هر پايه مو مي باشند .عوامل محيطي ، ارقام انگور با مختصات مربوطه ، سن بوته مو ،تعداد درخت در هکتار ، سيستم هرس قبلي ، روش هاي به زراعي هر کدام از عوامل مذکور به سهم خود نقش اساسي را در تعيين   تعداد جوانه لازم پس از هرس به عهده خواهند داشت .  

شدت هرس بوته هاي مو: بطور کلي شدت هرس بر حسب نوع رقم ، محل کاشت و رشد بوته ، کاملا متفاوت خواهد بود .در مورد چگونگي شدت هرس بوته هاي مو ، مي بايستي به نکات ذيل توجه داشت 1- تاثير هرس در چگونگي قدرت رويشي بوته ي مو2-  تاثير مقدار ميوه در رشد بوته 3-  تاثير هرس در مقدار محصول سالانه ي بوته مو .   مقدار ميوه و ميزان شاخه هاي هرس شده  هر کدام به تنهايي و يا همراه با يکديگر ، اثري فوق العاده در رشد بوته دارند.بدين ترتيب که هر چه هرس شديدتر و يا مقدار ميوه سالانه زيادتر باشد ، رشد بوته کمتر خواهد بود .بعبارتي ديگر  رشد بوته ي مو با شدت هرس و مقدار زياد ميوه ، نسبت معکوس دارد. شدت هرس سالانه ي مو را ميتوان به هرس کوتاه ، هرس بلند و هرس مختلط تقسيم کرد :

سيستم هاي مختلف هرس باردهي در انگور

1-هرس کوتاه ( شديد )اين نوع هرس در بعضي از واريته هايي که فقط جوانه هاي پاييني بارده ميباشند)مانند عسگري( انجام مي گيرد و چون تمامي شاخه ها هرس ميشوند )دو يا سه چشمي ( لذا اين نوع هرس بسيار آسان بوده و به کارگر مجرب نياز نمي باشد .از معايب اين هرس استفاده از  پنج تا ده درصد ظرفيت و قدرت باردهي درخت مي باشد  و در واقع محصول را شديدا محدود و موجب از بين رفتن مقدار زيادي از توان مو خواهد شد .بطور کلي هرس کوتاه بيشتر در خاکهايي که فقير و سبک و مرطوب بوده و ارقام انگور ضعيف در آنها کشت گرديده است مورد استفاده قرار مي گيرد .در اين هرس تعداد 2 تا 3 جوانه بر روي شاخه نگهداري و بقيه حذف مي شود2- هرس بلند ( خفيف)   اين نوع هرس بر عکس هرس کوتاه براي ارقامي از انگور که جوانه هاي بارده آنها در قسمتهاي فوقاني شاخه هاي سال قرار گرفته باشند و معمولا رقمي قوي بوده و با تراکم در واحد سطح کشت گرديده و خاک باغ نيز بسيار قوي باشد توصيه مي گردد.از معايب اين سيستم هرس اين است که به علت کمبود چوب و شاخه هاي جايگزين (ذخيره براي سال بعد) از مقدار محصول سال بعد کاسته خواهد شد و همچنين با انجام اين هرس بازوها و تنه سريعا طويل گشته و طبعا با انجام هرس بر روي تنه و بازوهاي چند ساله زخمهاي عميق و بزرگي را ايجاد مي کند که ترميم آنها براي بوته مو بسيار مشکل خواهد بود .در اين سيستم هرس تعداد چهار الي دوازده  جوانه)بسته به واريته انگور( بر روي شاخه نگهداري مي شود 3-هرس مختلط ( آميخته)اين نوع هرس که در واقع ترکيبي از دو هرس قبلي کوتاه و بلند مي باشد به نظر بيشتر متخصصين ، بهترين نوع سيستم هرس براي تمامي ارقام انگور کشور مان مي باشد ، زيرا در اين سيستم وظائف شاخه ها کاملا از هم مجزا مي باشند . بدين معني که شاخه هاي کوتاه براي ذخيره شاخه و ميوه سال بعد و شاخه هاي بلند به منظور تامين محصو ل در همان سال طوري تنظيم شده اند که بر روي بازوها ، يک شاخه بلند به همراه يک شاخه کوتاه حلقه هاي مثمره را تشکيل مي دهند.

با انجام اين هرس از حداکثر قدرت ظرفيت مو استفاده مي گردد و براي تمام ارقام انگور و در هر اقليمي و با توجه به هر شرايطي قابل اجرا خواهد بود . در اين نوع هرس يک شاخه با 6 الي 8 جوانه جهت توليد انگور و يک شاخه با 2 جوانه جهت توليد شاخه و ميوه سال بعد تواما در کنار هم نگهداري مي شوند و بر روي هر پايه ممکن است بر حسب واريته انگور و قدرت بار دهي چندين حلقه بارده يا مثمره (شاخه بلند+شاخه کوتاه )ايجاد نمود .بطور کلي اين هرس به تقويت کلي پايه هاي مو کمک بيشتري کرده و ظرفيت توليد محصول را بالا مي برد و تعداد جوانه هاي بارده به 2 برابر افزايش مي يابد بطوريکه با انجام اين سيستم هرس ، عملکرد در واحد سطح را تا 2 برابر مي توان افزايش داد .