آداب و اعمال ماه صفر

ماه صفر دومين ماه قمري است که براي نامگذاري آن دو دليل ذکر مي شود:

نخست اين که از صُفْرَة به معناي زردي گرفته شده، زيرا زمان انتخاب نام با فصل پاييز و زرد شدن برگ درختان مقارن بوده است.

دليل دوم اين که از صِفْر به معناي خالي گرفته شده است، چرا که با پايان يافتن ماه هاي حرام(رجب، ذي القعده، ذي الحجه و محرم) قبايل بار ديگر وارد جنگ مي شدند و شهرها خالي مي شد.

معروف است که صفر ماهي منحوس است. در چرايي منحوس بودن ماه صفر دلايلي از جمله رحلت پيامبر اکرم(ص)، شهادت امام حسن(ع) و امام رضا(ع) در اين ماه را ذکر مي کنند. همچنين ابتداي ماه صفر با ورود کاروان اسرا به شهر شام مصادف است، و نيز آغاز جنگ صفين در نخستين روز صفر بوده است.

در برخي از روايات اسلامي آمده است که مسلمانان از انجام کارهاي مهم در ماه صفر، پرهيز و براي دفع آفات و بلاياي اين ماه بسيار صدقه دهند. به همين دليل مسلمانان از اين ماه به عنوان ماهي نحس و بد يمن ياد مي کنند، چرا که در اين ماه وحي قطع مي شود. حضرت علي(ع) در اين مورد فرموده است: با رحلت پيامبر(ص) چيزي قطع شد که با فوت هيچ احدي قطع نشد.

اول ماه صفر

اعمال مشترک اول هر ماه در ابتداي ماه صفر نيز قابل توجه است از جمله:

دعا

در زمان ديدن هلال خواندن دعاي هلال وارد شده است. حداقل آن است که سه مرتبه بگويد: اللّهُ اَکْبَر و سه مرتبه لا إلهَ الَّا الْلّه و سپس بگويد: اَلْحَمْدُ لِلّهِ الَّذي أذْهَبَ شَهْرَ کَذا وَ جاءَ بِشَهْرِ کَذا.

بهترين دعاي زمان رؤيت هلال، دعاي چهل و سوم صحيفه سجاديه است.

قرآن

خواندن هفت مرتبه سوره «حمد».

روزه

از أموري که بر آن تأکيد شده، سه روز روزه گرفتن در هر ماه است. مرحوم علامه مجلسي در زادالمعاد مي گويد: مطابق مشهور، اين سه روز، پنجشنبه اول ماه و پنجشنبه آخر ماه و چهارشنبه اول از دهه وسط ماه است.

نماز

شب اول ماه: دو رکعت نماز بجا آورد، به اين نحو که: در هر رکعت پس از سوره حمد سوره انعام را بخواند سپس از خداوند متعال بخواهد که او را از هر ترسي و هر دردي ايمن گرداند.

روز اول ماه: خواندن نماز اول ماه که آن دو رکعت است، در رکعت اول بعد از حمد سي مرتبه سوره توحيد و در رکعت دوم بعد از حمد سي مرتبه سوره قدر بخواند و بعد از نماز صدقه اي در راه خدا بدهد،هر کس چنين کند، سلامت خود را در آن ماه از خداوند متعال گرفته است.

اعمال مستحبي ماه صفر

درباره اعمال مستحبي که در ماه صفر ذکر شده، اهم آن ها خواندن دعا، تلاوت قرآن، اقامه نماز و روزه داري است.

دعاي ويژه ماه صفر نيز از محدث بزرگ مرحوم «فيض کاشاني» نقل شده که مستحب است هر روز 10 مرتبه قرائت شود:

يا شَديدَ الْقُوي وَيا شَديدَ الْمِحالِ يا عَزيزُ يا عَزيزُ يا عَزيزُ ذَلَّتْ بِعَظَمَتِکَ جَميعُ خَلْقِکَ فَاکْفِني شَرَّ خَلْقِکَ يا مُحْسِنُ يا مُجْمِلُ يا مُنْعِمُ يا مُفْضِلُ يا لا اِلهَ اِلاّ اَنْتَ سُبْحانَکَ اِنّي کُنْتُ مِنَ الظّالِمينَ فَاسْتَجَبْنا لَهُ وَنَجَّيْناهُ مِنَ الْغَمِّ وَکَذلِکَ نُنْجِي الْمُؤْمِنينَ وَصَلَّي اللّهُ عَلي مُحَمَّدٍ وَ الِهِ الطَّيِّبينَ الطّاهِرينَ.

اي سخت نيرو و اي سخت عقوبت! اي عزيز، اي عزيز، اي عزيز! در برابر عظمت تو همه آفريدگانت خوار شدند، پس کفايت کن از من شر خلقت را. اي نيکو ده، اي زيبايي بخش، اي نعمت بخش، اي فزون بخش، اي که معبودي جز تو نيست! منزهي تو و من از ستمکاران هستم. پس دعاي او (يونس) را اجابت کرديم و از اندوه نجاتش داديم و اين چنين نجات دهيم مؤمنان را و درود خدا بر محمد و آل پاک و پاکيزه اش

سيد بن طاووس در کتاب اقبال الاعمال نيز اعمالي را براي ماه صفر ذکر کرده که به شرح ذيل است:

روز سوم

در روز سوم ماه صفر، دو رکعت نماز بخوان که در رکعت اوّل سوره حمد و سوره فتح و در رکعت دوم سوره حمد و سوره توحيد قرائت شود و پس از سلام نماز، صد بار صلوات بفرست و صد بار آل ابي سفيان را لعنت کن و صد مرتبه استغفار نما و آنگاه حاجت خويش را از خداوند بخواه.

روزبيستم

در روز اربعين زيارت امام حسين(ع) مستحب است و مورد تأکيد قرار گرفته. در روايتي که شيخ طوسي از امام حسن عسکري(ع) نقل کرده، چنين آمده است: نشانه هاي مؤمن پنج چيز است: به جاي آوردن 51 رکعت نماز(17 رکعت نماز واجب و 34 رکعت نافله)؛ خواندن زيارت اربعين امام حسين عليه السلام؛ انگشتر را بر دستِ راست نهادن؛ پيشاني را به هنگام سجده بر خاک گذاردن و "بسم الله الرّحمن الرّحيم" را در نماز بلند گفتن.

زيارت اربعين که در اين روز مستحب است، در کتاب هاي دعا آمده است و چنين است:

السَّلامُ عَلَي وَلِيِّ اللَّهِ وَ حَبِيبِهِ السَّلامُ عَلَي خَلِيلِ اللَّهِ وَ نَجِيبِهِ السَّلامُ عَلَي صَفِيِّ اللَّهِ وَ ابْنِ صَفِيِّهِ السَّلامُ عَلَي الْحُسَيْنِ الْمَظْلُومِ الشَّهِيدِ السَّلامُ عَلَي أَسِيرِ الْکُرُبَاتِ وَ قَتِيلِ الْعَبَرَاتِ اللَّهُمَّ إِنِّي أَشْهَدُ أَنَّهُ وَلِيُّکَ وَ ابْنُ وَلِيِّکَ وَ صَفِيُّکَ وَ ابْنُ صَفِيِّکَ الْفَائِزُ بِکَرَامَتِکَ أَکْرَمْتَهُ بِالشَّهَادَةِ وَ حَبَوْتَهُ بِالسَّعَادَةِ وَ اجْتَبَيْتَهُ بِطِيبِ الْوِلادَةِ وَ جَعَلْتَهُ سَيِّدا مِنَ السَّادَةِ وَ قَائِدا مِنَ الْقَادَةِ وَ ذَائِدا مِنَ الذَّادَةِ وَ أَعْطَيْتَهُ مَوَارِيثَ الْأَنْبِيَاءِ وَ جَعَلْتَهُ حُجَّةً عَلَي خَلْقِکَ مِنَ الْأَوْصِيَاءِ فَأَعْذَرَ فِي الدُّعَاءِ وَ مَنَحَ النُّصْحَ وَ بَذَلَ مُهْجَتَهُ فِيکَ لِيَسْتَنْقِذَ عِبَادَکَ مِنَ الْجَهَالَةِ وَ حَيْرَةِ الضَّلالَةِ وَ قَدْ تَوَازَرَ عَلَيْهِ مَنْ غَرَّتْهُ الدُّنْيَا وَ بَاعَ حَظَّهُ بِالْأَرْذَلِ الْأَدْنَي وَ شَرَي آخِرَتَهُ بِالثَّمَنِ الْأَوْکَسِ وَ تَغَطْرَسَ وَ تَرَدَّي فِي هَوَاهُ وَ أَسْخَطَکَ وَ أَسْخَطَ نَبِيَّکَ ،

سلام بر وليّ خدا و حبيبش،سلام بر دوست خدا و نجيبش،سلام بر بنده‏ برگزيده خدا و فرزند برگزيده‏اش،سلام بر حسين مظلوم شهيد،سلام بر آن دچار گرفتاريها و کشته اشکها،خدايا من گواهي مي‏دهم که حسين وليّ تو و فرزند وليّ تو،و فرزند برگزيده توست‏ حسيني که به کرامتت رسيده،او را به شهادت گرامي داشتي،و به خوشبختي اختصاصش دادي،و به پاکي ولادت‏ برگزيدي،و او را آقايي از آقايان،و پيشروي از پيشرويان،و مدافعي از مدافعان حق قرار دادي،و ميراثهاي پيامبران را به او عطا فرمودي،و او را از ميان جانشينان حجّت بر بندگانت قرار دادي،و در دعوتش جاي‏ عذري باقي نگذاشت،و از خيرخواهي دريغ نورزيد،و جانش را در راه تو بذل کرد،تا بندگانت را از جهالت و سرگرداني گمراهي برهاند،درحالي‏که بر عليه او به کمک هم برخاستند،کساني‏که دنيا مغرورشان کرد،و بهره واقعي خود را به فرومايه‏تر و پست‏تر چيز فروختند،و و آخرتشان را به کمترين بها به گردونه فروش گذاشتند،تکبّر کردند و خود را در دامن هواي نفس انداختند،تو را و پيامبرت را به خشم‏ آوردند،

وَ أَطَاعَ مِنْ عِبَادِکَ أَهْلَ الشِّقَاقِ وَ النِّفَاقِ وَ حَمَلَةَ الْأَوْزَارِ الْمُسْتَوْجِبِينَ النَّارَ [لِلنَّارِ] فَجَاهَدَهُمْ فِيکَ صَابِرا مُحْتَسِبا حَتَّي سُفِکَ فِي طَاعَتِکَ دَمُهُ وَ اسْتُبِيحَ حَرِيمُهُ اللَّهُمَّ فَالْعَنْهُمْ لَعْنا وَبِيلا وَ عَذِّبْهُمْ عَذَابا أَلِيما السَّلامُ عَلَيْکَ يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ السَّلامُ عَلَيْکَ يَا ابْنَ سَيِّدِ الْأَوْصِيَاءِ أَشْهَدُ أَنَّکَ أَمِينُ اللَّهِ وَ ابْنُ أَمِينِهِ عِشْتَ سَعِيدا وَ مَضَيْتَ حَمِيدا وَ مُتَّ فَقِيدا مَظْلُوما شَهِيدا وَ أَشْهَدُ أَنَّ اللَّهَ مُنْجِزٌ مَا وَعَدَکَ وَ مُهْلِکٌ مَنْ خَذَلَکَ وَ مُعَذِّبٌ مَنْ قَتَلَکَ وَ أَشْهَدُ أَنَّکَ وَفَيْتَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَ جَاهَدْتَ فِي سَبِيلِهِ حَتَّي أَتَاکَ الْيَقِينُ فَلَعَنَ اللَّهُ مَنْ قَتَلَکَ وَ لَعَنَ اللَّهُ مَنْ ظَلَمَکَ وَ لَعَنَ اللَّهُ أُمَّةً سَمِعَتْ بِذَلِکَ فَرَضِيَتْ بِهِ،

و اطاعت کردند از ميان بندگانت،اهل شکاف‏افکني و نفاق و بارکشان گناهان سنگين،و سزواران آتش را پس با آنان درباره تو صابرانه و به حساب تو جهاد کرد،تا در طاعت تو خونش ريخته شد و حريمش مباح گشت‏ خدايا آنان را لعنت کن لعنتي سنگين،و عذابشان کن عذابي دردناک،سلام بر تو اي فرزند رسول خدا،سلام‏ بر تو اي فرزند سرور جانشينان،شهادت مي‏دهم که تو امين خدا و فرزند امين اويي،خوشبخت زيستي،و ستوده درگذشتي،و از دنيا رفتي گم‏گشته،و مظلوم و شهيد،گواهي مي‏دهم که خدا وفاکننده است آنچه را به تو وعده داده،و نابودکننده کساني را که از ياري‏ات دريغ ورزيدند،و عذاب کننده کساني را که تو را کشتند،و گواهي مي‏دهم که تو به عهد خدا وفا کرديد و در راهش به‏ به جهاد برخاستي تا مرگ فرا رسيد،پس خدا لعنت کند کساني را که تو را کشتند،و به تو ستم کردند،و اين جريان را شنيدند و به آن خشنود شدند،

اللَّهُمَّ إِنِّي أُشْهِدُکَ أَنِّي وَلِيٌّ لِمَنْ وَالاهُ وَ عَدُوٌّ لِمَنْ عَادَاهُ بِأَبِي أَنْتَ وَ أُمِّي يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ أَشْهَدُ أَنَّکَ کُنْتَ نُورا فِي الْأَصْلابِ الشَّامِخَةِ وَ الْأَرْحَامِ الْمُطَهَّرَةِ [الطَّاهِرَةِ] لَمْ تُنَجِّسْکَ الْجَاهِلِيَّةُ بِأَنْجَاسِهَا وَ لَمْ تُلْبِسْکَ الْمُدْلَهِمَّاتُ مِنْ ثِيَابِهَا وَ أَشْهَدُ أَنَّکَ مِنْ دَعَائِمِ الدِّينِ وَ أَرْکَانِ الْمُسْلِمِينَ وَ مَعْقِلِ الْمُؤْمِنِينَ وَ أَشْهَدُ أَنَّکَ الْإِمَامُ الْبَرُّ التَّقِيُّ الرَّضِيُّ الزَّکِيُّ الْهَادِي الْمَهْدِيُّ وَ أَشْهَدُ أَنَّ الْأَئِمَّةَ مِنْ وُلْدِکَ کَلِمَةُ التَّقْوَي وَ أَعْلامُ الْهُدَي وَ الْعُرْوَةُ الْوُثْقَي وَ الْحُجَّةُ عَلَي أَهْلِ الدُّنْيَا وَ أَشْهَدُ أَنِّي بِکُمْ مُؤْمِنٌ وَ بِإِيَابِکُمْ مُوقِنٌ بِشَرَائِعِ دِينِي وَ خَوَاتِيمِ عَمَلِي وَ قَلْبِي لِقَلْبِکُمْ سِلْمٌ وَ أَمْرِي لِأَمْرِکُمْ مُتَّبِعٌ وَ نُصْرَتِي لَکُمْ مُعَدَّةٌ حَتَّي يَأْذَنَ اللَّهُ لَکُمْ فَمَعَکُمْ مَعَکُمْ لا مَعَ عَدُوِّکُمْ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْکُمْ وَ عَلَي أَرْوَاحِکُمْ وَ أَجْسَادِکُمْ [أَجْسَامِکُمْ‏] وَ شَاهِدِکُمْ وَ غَائِبِکُمْ وَ ظَاهِرِکُمْ وَ بَاطِنِکُمْ آمِينَ رَبَّ الْعَالَمِينَ.

خداي من تو را شاهد مي‏گيرم که من دوستم با آنان‏که او را دوست دارند،و دشمن با آنان‏ که با او دشمنند،پدر و مادرم فدايت اي فرزند رسول خدا،گواهي مي‏دهم که تو در صلبهاي بلندمرتبه‏ و رحمهاي پاک نوري بودي،جاهليت با ناپاکيهايش تو را آلوده نکرد،و از جامه‏هاي تيره و تارش‏ به تو نپوشاند،و گواهي مي‏دهم که تو از ستونهاي دين،و پايه‏هاي مسلمانان،و پناهگاه مردم مؤمني،و گواهي مي‏دهم که پيشواي نيکوکار،با تقوا،راضي به مقدرات حق،پاکيزه،هدايت کننده،و هدايت شده‏اي،و گواهي مي‏دهم که امامان‏ از فرزندانت،اصل تقوا،و نشانه‏هاي هدايت،و دستگيره محکم،و حجّت بر اهل دنيا هستند و گواهي مي‏دهم که من به يقين مؤمن به شمايم،و به بازگشتتان يقين دارم،براساس قوانين دينم،و عواقب عملم،و قبلم با قلبتان در در صلح،و کارم پيرو کارتان،و ياري‏ام براي شما آماده است،تا خدا به شما اجازه دهد،پس با شمايم نه با دشمنانتان،درودهاي خدا بر شما،و بر ارواح و پيکرهايتان،و بر حاضر و غايبتان،و بر ظاهر و باطنتان،آمين اي پروردگار جهانيان.

پس دو رکعت نماز مي‏خواني،و به آنچه مي‏خواهي دعا مي‏کني و برمي‏گردي.